ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜಾರಿಗೆ ಮುಂದಾದ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್

ಮುಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ (ಪಾಲಿಮರ್) ನೋಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ (Pilot project) ಚಲಾವಣೆಗೆ ತರಲು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ.

ವರದಿಯ ವಿವರ

ಆರ್‍ಬಿಐ ಗವರ್ನರ್ ಸಂಜಯ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ನಂತರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ₹೧೦ ಮತ್ತು ₹೨೦ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

• ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತಲಾ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ₹೧೦ ಮತ್ತು ₹೨೦ ರೂ.ಗಳ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ.
• ಈ ಹೊಸ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಎರಡೂ ಮಾದರಿಯ ನೋಟುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು

• ಆರಂಭಿಕ ಮುಖಬೆಲೆಗಳು: ಸಣ್ಣ ಮುಖಬೆಲೆಯ (₹೧೦ ಮತ್ತು ₹೨೦) ನೋಟುಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಲಾವಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಬೇಗನೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನೇ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಪರೀಕ್ಷೆ (Field Trials): ಭಾರತದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹವಾಮಾನ, ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಈ ನೋಟುಗಳು ಹೇಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮಾದರಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುಕೆ, ಕೆನಡಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಮಾರು ೬೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.
• ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಂಡರ್: ಆರ್‌ಬಿಐನ ನೋಟು ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟ್ ಮುದ್ರಣ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (BRBNMPL) ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಾಲಿಮರ್ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಜಾಗತಿಕ ಟೆಂಡರ್ ಕರೆದಿದೆ.

ಇದು ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದು?

• ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಳಿಕೆ (Durability): ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೋಟುಗಳು ನೀರು, ಕೊಳಕು ಮತ್ತು ಹರಿಯುವಿಕೆಗೆ ನಿರೋಧಕವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಗದದ ನೋಟುಗಳಿಗಿಂತ ೩ ರಿಂದ ೪ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಬಾಳಿಕೆ ಬರಲಿವೆ.
• ಕಳ್ಳನೋಟು ತಡೆಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಭದ್ರತೆ: ಪಾಲಿಮರ್ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ವಿಂಡೋ (Clear Window), ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಥ್ರೆಡ್, ಶ್ಯಾಡೋ ಇಮೇಜ್ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳಂತಹ ಸುಧಾರಿತ ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ನಕಲಿ (Counterfeiting) ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ.
• ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಸುಚಿತ್ವ: ನೋಟುಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಹಾಳಾಗಿ ಹೊಸ ನೋಟು ಮುದ್ರಿಸುವ, ಸಾಗಿಸುವ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇವು ಕೊಳೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.