ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಲಿಂಗದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲೂ ಎಫ್‌ಐಆರ್ (FIR) ದಾಖಲಿಸಬೇಕು - ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್

ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ದೂರು ಬಂದಾಗ ಪೋಲಿಸರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ವರ್ತಮಾನ ವರದಿ (ಎಫ್‌ಐಆರ್ - FIR) ದಾಖಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಲಿಂಗ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಅಪಹರಣ, ಅಪಹರಿಸುವಿಕೆ, ಮಾನವ ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೇ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವನ್ನು (cognisable offence) ಸೂಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಇಂತಹ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣ ಅಥವಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿಷಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 (Article 21), ಪೋಲಿಸ್ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.

ಇದು ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ:

ಯಾರಾದರೂ ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ಪೋಲಿಸರು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ನೇರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದೇ?

ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು 'ಕಾಣೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರದಿ' (Missing-person report) ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಫ್‌ಐಆರ್' ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹೇಳಿದ್ದೇನು?

ಕಾಣೆಯಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವ ತೀರ್ಪು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳು, ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಈ ಆದೇಶ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಲವು ಬಾರಿ ಪೋಲಿಸರು ಪ್ರಕರಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇಂತಹ ದೂರುಗಳನ್ನು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ:

• "ಅವರು ವಯಸ್ಕರು; ತಮ್ಮಿಷ್ಟದಂತೆ ಎಲ್ಲೋ ಹೋಗಿರಬಹುದು."
• "ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಲ್ಲ."
• "ಅವರು ಬಹುಶಃ ವಾಪಸ್ ಬರಬಹುದು."
• "ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರ."
• "ಈಗಲೇ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ."

ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಪೀಠವು ಪೋಲಿಸರು ಇಂತಹ ಊಹೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಕಾಣೆಯಾದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕಾಟಾಚಾರದ ಕಾಗದದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿರುವುದನ್ನು ದೂರು ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಅಪರಾಧ-ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚಾಲನೆಗೆ ತರುತ್ತದೆ.

ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಾದ ನಂತರ ಪೋಲಿಸರು ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳು ಸೇರಿವೆ:

• ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ
• ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ವಿಚಾರಣೆ
• ಸಿಸಿಟಿವಿ (CCTV) ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ
• ಕಾಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ (CDR) ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ತನಿಖೆ
• ಹಣಕಾಸಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವುದು
• ಶಂಕಿತರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು
• ಇತರೆ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು
• ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು
• ಅಂತರ್-ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಅಂತರ್-ಜಿಲ್ಲಾ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು
• ಅಪಹರಣ, ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಅಥವಾ ಬಂಧನದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು

ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ತನಿಖೆ ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಅದು ಪ್ರಾಣಾಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.

ಕಾಣೆಯಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಅಪಹರಣ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ

ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರಬಹುದು, ಬೇರೆಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲು ಇಷ್ಟಪಡದಿರಬಹುದು.

ಆದರೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪೋಲಿಸರು ಕೇವಲ ಊಹಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರಣಗಳೂ ಇರಬಹುದು:

• ಅಪಹರಣ (Kidnapping / Abduction)
• ಮಾನವ ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ (Trafficking)
• ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನ (Unlawful confinement)
• ಶೋಷಣೆ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು
• ಕೊಲೆ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ
• ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವು
• ಬೆದರಿಕೆ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ

ಆದ್ದರಿಂದ, ಪೋಲಿಸರ ತಕ್ಷಣದ ಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶವು ಈಗಾಗಲೇ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಏನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ (Article 21)

ಈ ವಿಷಯವು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 21 ರೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.

ವಿಧಿ 21: "ಕಾನೂನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಸಿಯುವಂತಿಲ್ಲ."

ವಿಧಿ 21 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 'ಜೀವ' ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವಲ್ಲ. ಅದು ಗೌರವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ದಿಢೀರನೆ ಕಾಣೆಯಾದಾಗ, ಆ ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ನಂಟಿದ್ದರೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವಿಳಂಬವಾದ ತನಿಖೆಯು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿರಂತರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ವಿಧಿ 21 ಕೇವಲ ಆರೋಪಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂತ್ರಸ್ತರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಪರಾಧ-ವಿಧಾನ ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಕೇವಲ ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ವಿಧಿ 21 ಸಂತ್ರಸ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವದ ಆಯಾಮವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಂತ್ರಸ್ತರು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ತನಿಖೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಪದೇ ಪದೇ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ. ಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಾದಾಗ, ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು ಪೋಲಿಸರು ಮಾಡುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉಪಕಾರವಲ್ಲ; ಅದು ಕಾನೂನಿನ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಡ್ಡಾಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ಕಾನೂನು ಆಧಾರವೇನು?

ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ಸಂಹಿತೆ, 2023 (BNSS) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ (ಇದು 1 ಜುಲೈ 2024 ರಿಂದ ಹಳೆಯ CrPC ಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದೆ), ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧದ ಮಾಹಿತಿ:

ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವನ್ನು (Cognisable offence) ತೋರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ, ಪೋಲಿಸರು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ.

ಲಲಿತಾ ಕುಮಾರಿ ವಿರುದ್ಧ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕರಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್, ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧದ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆ "ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ?" ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ "ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೇ?" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.

"24 ಗಂಟೆ ಕಾಯಿರಿ" ಎಂದು ಪೋಲಿಸರು ಹೇಳಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ದೂರು ನೀಡಲು 24 ಗಂಟೆ ಕಾಯಬೇಕು ಎಂಬ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ದೂರು ನೀಡಬಹುದು. ಕೆಳಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ:

• ಅಪಹರಣ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಶಂಕೆ ಇದ್ದಾಗ
• ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಿದ್ದಾಗ
• ಮಗು ಅಥವಾ ಅಸಹಾಯಕರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ
• ಬೆದರಿಕೆ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿದ್ದಾಗ

ಪೋಲಿಸರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಷ್ಟು ಬೇಗ ಅವರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ತನಿಖೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು.

ಪೋಲಿಸರು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದೇ?

1.       ದೂರು ಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ:

ದೂರು ನೀಡುವುದು ಅಸೌಕರ್ಯ ತರುತ್ತದೆ, ಅವಸರದ್ದಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ನೆಪ ಹೇಳಿ ಪೋಲಿಸರು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

2.     ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞೇಯ ಅಪರಾಧದ ಸುಳಿವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ:

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೂರನ್ನು 'ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ರಿಪೋರ್ಟ್' (Missing-person complaint) ಆಗಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡು ಪೋಲಿಸ್ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕ ತಕ್ಷಣ ಅದನ್ನು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು.

ದೂರು ಬಂದ ನಂತರ ಪೋಲಿಸರು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

1.       ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು: ಹೆಸರು, ವಯಸ್ಸು, ಭಾವಚಿತ್ರ, ಶಾರೀರಿಕ ಕುರುಹುಗಳು, ಧರಿಸಿದ್ದ ಉಡುಪು, ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮಯ.

2.     ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಶೀಲನೆ: ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ.

3.     ಸಿಸಿಟಿವಿ ಪರಿಶೀಲನೆ: ತಕ್ಷಣವೇ ಸಿಸಿಟಿವಿ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು (ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಡಿಲೀಟ್ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ).

4.     ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ತನಿಖೆ: ಕಾಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್, ಮೊಬೈಲ್ ಲೊಕೇಶನ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ.

5.     ಇತರ ಠಾಣೆಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ರವಾನೆ: ಪಕ್ಕದ ಠಾಣೆಗಳಿಗೆ, ಗಡಿ ಭಾಗದ ಚೆಕ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು.

6.    ಅಪರಾಧದ ಕೋನದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ: ಅಪಹರಣ, ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಬಂಧನದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದು

ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಾಣೆಯಾದ ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆಗಳಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಕ್ಕಳು ಮಾನವ ಸಾಗಾಣಿಕೆ, ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತೀರ್ಪು ವಯಸ್ಕರು ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ.

ಅಂತೆಯೇ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪುರುಷರು ಅಥವಾ ಹುಡುಗರು ಕಾಣೆಯಾದಾಗಲೂ ಅವರು ಅಪಹರಣ, ಜೀತದಾಳು ಅಥವಾ ಕೊಲೆಯಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪೋಲಿಸ್ ಸ್ಪಂದನೆಯು ಲಿಂಗಾಧಾರಿತವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರಬಾರದು.

ಪೋಲಿಸರು ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಕುಟುಂಬ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?

ಠಾಣೆಯ ಪೋಲಿಸರು ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಕುಟುಂಬದವರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾನೂನು ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು:

• ಹಂತ 1 (ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆ): ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೂರು ನೀಡಿ, ದೂರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪತ್ರವನ್ನು (Akknowledgement) ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಿ.
• ಹಂತ 2 (ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದು): ಠಾಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪೋಲಿಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ (SP) ಅಥವಾ ಪೋಲಿಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅವರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿ.
• ಹಂತ 3 (ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ): ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ಪಂದನೆ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ (Magistrate Court) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ನಿರ್ದೇಶನ ಕೋರಬಹುದು.
• ಹಂತ 4 (ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು): ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಬಹುದು. (ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಾಸನಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬಳಸಬೇಕು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದೆ).

'ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ರಿಪೋರ್ಟ್' ಮತ್ತು 'ಎಫ್‌ಐಆರ್' ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ

ಜೀರೋ ಎಫ್‌ಐಆರ್ (Zero FIR) ಮಹತ್ವ

ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (Jurisdiction) ತಿಳಿಯದಿದ್ದಾಗ 'ಜೀರೋ ಎಫ್‌ಐಆರ್' ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಜೀರೋ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಯಾವುದೇ ಪೋಲಿಸ್ ಠಾಣೆಯಲ್ಲೂ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ನಂತರ ಆ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಅನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಠಾಣೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ನರ್

ಪ್ರಶ್ನೆ: ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ಪೋಲಿಸರು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದೇ?

ಉತ್ತರ: ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ವಯಸ್ಕರು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪೋಲಿಸರು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

ಕಾಣೆಯಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧವನ್ನು (ಅಪಹರಣ, ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಎಫ್‌ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸುವುದು ಪೋಲಿಸರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪೋಲಿಸರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ, ಮೇಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ಗೆ ದೂರು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು ನಾಗರಿಕರಿಗಿದೆ.