ಭಾರತ–ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಸಹಕಾರ ಬಲವರ್ಧನೆ: ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮ್ಮ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜನೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿವೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ 5, 2026 ರಂದು ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಮಿಸ್ರಿ (Vikram Misri) ಅವರು ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಭೇಟಿ ಇದಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ಇಂಧನ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಮುಖ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಇಂಧನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಭಾರತದ ಇಂಧನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು (Key Discussion Areas)

ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದವು:

• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ (Renewable Energy) ಯೋಜನೆಗಳು.
• ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ (Electricity-Grid Connectivity).
• ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಾಪಾರ (Cross-border power trade).
• ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರ.
• ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ (Trincomalee) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಂಧನ ಹಬ್ ಆಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
• ಸೌರಶಕ್ತಿ (Solar Power) ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ.

1. ಭಾರತ–ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ (Power Grid Interconnection)

ಈ ಇಂಧನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ನಡುವೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಜಲತಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿದೆ.

ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯ (Palk Strait) ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ನ್ಯೂ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮನ್ನಾರ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ 'ಹೈ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಕರೆಂಟ್' (HVDC) ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1,000 MW (ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್) ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ VSC-HVDC ಬೈಪೋಲ್ ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಭಾರತದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.
• ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಬೃಹತ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
• ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಸಿರು ಇಂಧನವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಹಾದಿ ಸುಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಸಂಪೂರ್ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ (Sampur Solar Power Project)

ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತూర్ಪು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪೂರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

• ಜಂಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಭಾರತದ NTPC ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸಿಲೋನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಬೋರ್ಡ್ (CEB) 50:50 ಶೇಕಡಾವಾರು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 'ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ ಪವರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್' (TPCL) ಮೂಲಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.
• ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಒಟ್ಟು 120 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ 50 MW ಸೌರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಮೈಲಿಗಲ್ಲು: 2026 ರಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ದರಕ್ಕೆ (Tariff) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಯೋಜನೆಯ ವೇಗವರ್ಧನೆಗೆ ಇದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.

3. ಇಂಧನ ಹಬ್ ಆಗಿ 'ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ' ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ (Trincomalee) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಂಧನ ಹಬ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಯುಎಇ (UAE) ದೇಶಗಳು ತ್ರಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದದ (Trilateral MoU) ಮೂಲಕ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿವೆ.

ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:

• ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರದ ಪ್ರಮುಖ ನೌಕಾ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
• ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಳಸಮುದ್ರದ ಬಂದರು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಂಧನ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಇಂಧನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ, ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.

4. ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ

ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸೌರ, ಪವನ (Wind) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ.

• 5,000 ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸೌರಶಕ್ತಿ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ 17 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್ (US$ 17 Million) ಸಾಲ ನೆರವಿನ (Credit Assistance) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ 9 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ 25 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ 5,000 ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು (Solar Rooftops) ಅಳವಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದೆ.
• ಉದ್ದೇಶ: ವಿದ್ಯುತ್ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಇಂಧನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು.

5. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ (At a Glance)

6. ಭಾರತದ 'ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ' ಮತ್ತು 'ಮಹಾಸಾಗರ್' ವಿಷನ್

ಈ ಇಂಧನ ಸಹಕಾರವು ಭಾರತದ 'ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ' (Neighbourhood First) ನೀತಿ ಮತ್ತು 'ವಿಷನ್ ಮಹಾಸಾಗರ್' (Vision MAHASAGAR) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ವಿಕ್ರಮ್ ಮಿಸ್ರಿ ಅವರ ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರ ಭೇಟಿಯ ವಿವರ:

ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ವಿಕ್ರಮ್ ಮಿಸ್ರಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಯ ವೇಳೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅನುರ ಕುಮಾರ ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ (Anura Kumara Dissanayake), ಪ್ರಧಾನಿ ಹರಿಣಿ ಅಮರಸೂರ್ಯ, ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ವಿಜಿತ ಹೇರತ್, ಪ್ರಕಟಿತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಸಜಿತ್ ಪ್ರೇಮದಾಸ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯದ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದರು.

ಸವಾಲುಗಳು (Challenges Ahead)

1.       ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳು: ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಬೃಹತ್ ಇಂಧನ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

2.     ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ: ಸಮುದ್ರದಾಳದಲ್ಲಿ HVDC ಗ್ರಿಡ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಾಕುವುದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ.

3.     ಪರಿಸರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ: ಬೃಹತ್ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ನಡುವಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ವಲಯದ ಸಹಕಾರವು ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಹೊಸ ದಾರಿ ದೀಪವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ ಸೌರ ಯೋಜನೆ, ಗ್ರಿಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ತ್ರಿಂಕೋಮಲಿ ಇಂಧನ ಹಬ್‌ಗಳು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಲಿವೆ.